Asılılıq Necə Yaranır

Asılılıq Necə Yaranır? Psixoloji Əsaslar və Davranış Dövrləri

Asılılıq necə başlayır? Psixoloji əsasları, davranış dövrləri və asılılığı davam etdirən mexanizmləri öyrənin.

Asılılıq Nədir və Niyə Təkrarlanan Dövrlərə Çevrilir?

Asılılıq, şəxsin fiziki və ya emosional olaraq bir maddəyə və ya davranışa həddən artıq bağlanmasıdır. Yalnız maddə asılılığı deyil — texnologiya, alış-veriş və ya qumar kimi davranış əsaslı asılılıqlar da oxşar dövrlər yaradır. Asılılıq adətən rahatlama və ya qaçış üsulu kimi başlayır, lakin qısa müddətdə nəzarət itkisinə və təkrarlanan davranış zəncirinə çevrilir.

Psixoloji Əsasları Hansılardır?

Asılılığın arxasında çox vaxt stress, travma, emosional boşluq və ya basdırılmış duyğular dayanır.

• Beyin mükafat mexanizmini işə salaraq müvəqqəti “yaxşı hiss etmə” vəziyyəti yaradır.
  
• Qısa müddətli rahatlama isə uzun müddətdə günahkarlıq, narahatlıq və daha çox asılılıq davranışına gətirib çıxara bilər.
  
• Bu qapalı dövr pozulmadıqca  asılılıq getdikcə güclənir.
  

Davranış Dövrləri Necə İşləyir?

Asılılıq davranışları adətən belə təkrarlanır:

• Qıcıqlandırıcı vəziyyət: Stress, təklik, sıxıntı kimi amillər.
  
• Asılılıq davranışı: Maddə istifadəsi, qumar, həddindən artıq texnologiya istifadəsi və s.
  
• Müvəqqəti rahatlama: Qısa müddətli yaxşı hiss etmə.
  
• Günahkarlıq və peşmanlıq: Davranış sonrası mənfi duyğular.
  
• Təkrardan başlanğıc: Eyni emosional boşluq və qıcıqlandırıcılar ilə dövr yenidən başlayır.
  

Asılılığın Erkən Əlamətləri Hansılardır?

• Davranış üzərində nəzarətin itməsi
  
• Məsuliyyətlərin yerinə yetirilməməsi
  
• Gizlətmə və çəkinmə davranışlarının artması
  
• Davranışı tərgitməyə çalışanda güclü narahatlıq hissi
  

Erkən mərhələdə aşkarlanan əlamətlər prosesin irəliləməsinin və asılılığın dərinləşməsinin qarşısını almaq üçün vacibdir.

Dövrləri Pozmaq Mümkündür

Asılılıq iradə çatışmazlığı deyil — psixoloji və bioloji proseslərin nəticəsidir. Dövrləri pozmaq üçün həm psixoloji, həm də sosial dəstək mexanizmləri lazımdır. Əgər siz və ya yaxınınız bu dövrlərdən çıxmaqda çətinlik çəkirsə, peşəkar yardım almaqdan çəkinməyin.